ETEP lights

ARTIKELEN

De gestabiliseerde nadering: de criteria, en hoe u ze vlucht na vlucht controleert

Een goede nadering wordt beslist vóór het uitronden. Op een vooraf vastgestelde hoogte zit het toestel op zijn vliegpad, op snelheid, in de juiste configuratie, met een redelijke daalsnelheid; zo niet, dan maakt u een doorstart. De erkende criteria, waarom ze ertoe doen, en hoe u ze na elke vlucht terugleest uit de log van het toestel.

Alle artikelen·Gepubliceerd op ·7 min leestijd

Waar de criteria vandaan komen

De meest geciteerde criteria komen van de werkgroep van de Flight Safety Foundation (FSF) voor de vermindering van ongevallen tijdens nadering en landing, bekend als ALAR. Haar Briefing Note 7.1, “Stabilized Approach”, gepubliceerd in 2000, geeft een eenvoudige definitie: een nadering is alleen gestabiliseerd als alle criteria uit de procedures van de operator uiterlijk op de minimale stabilisatiehoogte zijn vervuld.

De werkgroep stelde vast dat niet-gestabiliseerde naderingen, te laag en te traag of te hoog en te snel gevlogen, een oorzakelijke factor waren in 66 % van de 76 ongevallen en ernstige incidenten tijdens nadering en landing die zij bestudeerde, wereldwijd voorgevallen van 1984 tot 1997. De note is in de eerste plaats geschreven voor de bemanningen van luchtvaartmaatschappijen: ze spreekt van de pilot flying en de pilot not flying, van flight management systems. Haar principes gelden evengoed voor een clubtoestel.

EASA past het principe toe op de algemene luchtvaart, op haar pagina over controleverlies tijdens nadering en landing: een gestabiliseerde nadering volgt een pad met een constante hoek naar een referentiepunt voor de landing; het toestel wordt vroeg in de juiste configuratie gebracht, zodat alleen kleine correcties van standhoek, koers en vermogen nodig zijn; en als de nadering niet gestabiliseerd is, maakt u een doorstart.

De criteria van de Flight Safety Foundation

De FSF hanteert twee minimale stabilisatiehoogten: 1.000 ft boven het vliegveld in instrumentweersomstandigheden (IMC), 500 ft in zichtweersomstandigheden (VMC). Op die hoogte moet aan alle volgende voorwaarden zijn voldaan:

  • het toestel zit op het juiste vliegpad;
  • alleen kleine koers- en standhoekcorrecties zijn nodig om erop te blijven;
  • de aangewezen luchtsnelheid is niet hoger dan VREF + 20 kt en niet lager dan VREF;
  • het toestel staat in landingsconfiguratie;
  • de daalsnelheid is niet groter dan 1.000 ft/min; een nadering die meer vraagt, vereist een speciale briefing;
  • het vermogen past bij de configuratie en ligt niet onder het minimum uit het operationele handboek van het toestel;
  • alle briefings en checklists zijn afgewerkt;
  • bij een ILS-nadering blijft het toestel binnen één punt van de localizer en het glijpad; bij een circling-nadering zijn de vleugels horizontaal op final, uiterlijk op 300 ft boven het vliegveld;
  • een ongebruikelijke procedure of een abnormale situatie die een afwijking van deze criteria vereist, vraagt om een speciale briefing.

En de regel die de lijst haar betekenis geeft: een nadering die op de minimale stabilisatiehoogte niet gestabiliseerd is, of die daaronder niet meer gestabiliseerd is, vereist een onmiddellijke doorstart.

Waarom het ertoe doet, ook in het circuit

De note van de FSF beschrijft de twee manieren waarop een nadering misgaat. Bij de bestudeerde ongevallen leidden de te lage en te trage naderingen tot controleverlies en, meestal, tot botsingen met het terrein; de te hoge en te snelle tot controleverlies, het doorschieten van de baan en baanexcursies. Onder de afwijkingen die ze noemt: een hele nadering met stationair vermogen omdat het toestel te hoog of te snel aankwam, een drempel die op meer dan 50 ft werd gepasseerd, een verlengde uitronding en een lange touchdown.

De stabilisatiehoogte vóór de nadering vastleggen, verandert vooral de beslissing. Op 500 ft is de vraag niet meer “gaat het lukken?” maar “is aan de criteria voldaan?”. De doorstart wordt een geplande manoeuvre, geen bekentenis van falen. EASA zegt het onomwonden: een doorstart is geen schande. Ze raadt ook aan genoeg brandstof mee te nemen voor een doorstart en die te oefenen, want het is een kritieke fase van de vlucht.

Wat de vluchtlog kan laten zien

Veel clubtoestellen leggen nu al elke vlucht vast. Een Garmin G1000 bijvoorbeeld schrijft bij elke keer inschakelen een bestand in de map data_log op de SD-kaart in het multifunctionele display. Motormonitors, andere avionica en navigatie-apps laten ook logs of gps-sporen achter. Na de vlucht kunt u de nadering daaruit teruglezen.

De hoogtes zijn de moeilijkheid: een licht toestel heeft geen radiohoogtemeter. De hoogte boven het vliegveld wordt berekend uit de geregistreerde hoogte, min de hoogte van het vliegveld die in dezelfde log wordt gelezen terwijl het toestel erover rolt. Beide komen uit dezelfde bron, zodat een verkeerde hoogtemeterinstelling tegen elkaar wegvalt.

CriteriumWat de log laat zien
VliegpadHet spoor op de kaart; bij een geleide nadering de koers- en glijpadafwijkingen, als de avionica die registreert.
LuchtsnelheidDe aangewezen luchtsnelheid tussen de stabilisatiehoogte en de drempel. Een gewoon gps-spoor geeft alleen de grondsnelheid, die door de wind wordt vertekend.
DaalsnelheidDe geregistreerde verticale snelheid, of die welke uit de hoogte wordt berekend.
HellingshoekDe rolhoek, als de log de vliegstand bevat.
Configuratie, vermogen, checklistsZelden: de flapstand en de checklists staan in de meeste logs niet; het motortoerental soms wel.
TouchdownDe daalsnelheid en de belastingsfactor bij de touchdown; het touchdownpunt vanaf de drempel, als de positie van de baan bekend is.

De methode telt drie stappen. Kies uw stabilisatiehoogte: 500 ft boven het vliegveld bij VFR, of die van uw school. Noteer tussen die hoogte en de drempel de hoogste daalsnelheid, het verschil tussen de hoogste en de laagste luchtsnelheid, en de grootste hellingshoek op korte final. Vergelijk ze met uw limieten en kijk dan naar de touchdown: waar u mikte, zonder duidelijke belastingsfactor?

Vlucht na vlucht: zoek de trend

Eén nadering zegt weinig. Tien naderingen op dezelfde baan vertellen een gewoonte: een luchtsnelheid die op final altijd iets te hoog is, een daalsnelheid die onder 300 ft oploopt, touchdowns die steeds verder op de baan liggen. Volg het aandeel gestabiliseerde naderingen maand na maand, en het criterium dat het vaakst ontbreekt: daaraan werkt u met uw instructeur.

Een doorstart na een niet-gestabiliseerde nadering telt nooit als falen: het is precies wat de criteria vragen. Om ervan te leren, speelt u de vlucht af met uw instructeur; hoe u die debriefing leidt, is het onderwerp van ons artikel Een vlucht debriefen met uw instructeur.

Bronnen

  1. FSF ALAR Briefing Note 7.1 — Stabilized Approach Flight Safety Foundation, Approach-and-landing Accident Reduction Tool Kit (Flight Safety Digest, August–November 2000) (in het Engels)
  2. Loss of Control (LOC-I) in Approach and Landing EASA, general aviation safety pages (in het Engels)

Teksten gelezen op de datum van het artikel. Voor regelgeving is alleen de officiële versie authentiek.