ΑΡΘΡΑ
Η σταθεροποιημένη προσέγγιση: τα κριτήρια, και πώς να τα ελέγχετε πτήση με την πτήση
Μια καλή προσέγγιση κρίνεται πριν από την ισοπέδωση. Σε ένα ύψος που έχει οριστεί από πριν, το αεροσκάφος βρίσκεται στην τροχιά του, στην ταχύτητά του, διαμορφωμένο, με λογικό ρυθμό καθόδου· αλλιώς, ματαιώνετε την προσέγγιση. Τα αναγνωρισμένα κριτήρια, γιατί έχουν σημασία, και πώς να τα ελέγχετε μετά από κάθε πτήση από το αρχείο καταγραφής του αεροσκάφους.
Από πού προέρχονται τα κριτήρια
Τα κριτήρια που αναφέρονται συχνότερα προέρχονται από την ομάδα εργασίας του Flight Safety Foundation (FSF) για τη μείωση των ατυχημάτων κατά την προσέγγιση και την προσγείωση, γνωστή με το αγγλικό αρκτικόλεξο ALAR. Το Briefing Note 7.1 της, «Stabilized Approach», που δημοσιεύθηκε το 2000, δίνει έναν απλό ορισμό: μια προσέγγιση είναι σταθεροποιημένη μόνο αν όλα τα κριτήρια των διαδικασιών του φορέα εκμετάλλευσης πληρούνται το αργότερο όταν το αεροσκάφος φτάσει στο ελάχιστο ύψος σταθεροποίησης.
Η ομάδα εργασίας διαπίστωσε ότι οι μη σταθεροποιημένες προσεγγίσεις, πολύ χαμηλές και πολύ αργές ή πολύ ψηλές και πολύ γρήγορες, ήταν αιτιώδης παράγοντας στο 66 % των 76 ατυχημάτων και σοβαρών συμβάντων κατά την προσέγγιση και την προσγείωση που μελέτησε, τα οποία συνέβησαν σε όλο τον κόσμο από το 1984 έως το 1997. Το σημείωμα απευθύνεται πρώτα στα πληρώματα των αεροπορικών εταιρειών: μιλά για τον πιλότο που χειρίζεται και τον πιλότο που παρακολουθεί, για συστήματα διαχείρισης πτήσης. Οι αρχές του ισχύουν ωστόσο και για ένα αεροσκάφος συλλόγου.
Ο EASA μεταφέρει την αρχή στη γενική αεροπορία, στη σελίδα του για την απώλεια ελέγχου κατά την προσέγγιση και την προσγείωση: μια σταθεροποιημένη προσέγγιση ακολουθεί τροχιά σταθερής γωνίας προς ένα σημείο αναφοράς προσγείωσης· το αεροσκάφος διαμορφώνεται νωρίς, ώστε να χρειάζονται μόνο μικρές διορθώσεις πρόνευσης, πορείας και ισχύος· και αν η προσέγγιση δεν είναι σταθεροποιημένη, τη ματαιώνετε.
Τα κριτήρια του Flight Safety Foundation
Το FSF ορίζει δύο ελάχιστα ύψη σταθεροποίησης: 1.000 ft πάνω από το αεροδρόμιο σε μετεωρολογικές συνθήκες πτήσης με όργανα (IMC), 500 ft σε μετεωρολογικές συνθήκες εξ όψεως (VMC). Σε αυτό το ύψος πρέπει να ισχύουν όλα τα παρακάτω:
- το αεροσκάφος βρίσκεται στη σωστή τροχιά πτήσης·
- χρειάζονται μόνο μικρές αλλαγές πορείας και πρόνευσης για να παραμείνει σε αυτήν·
- η ενδεικνύμενη ταχύτητα αέρος δεν είναι μεγαλύτερη από VREF + 20 kt ούτε μικρότερη από VREF·
- το αεροσκάφος βρίσκεται σε διαμόρφωση προσγείωσης·
- ο ρυθμός καθόδου δεν υπερβαίνει τα 1.000 ft/min· μια προσέγγιση που απαιτεί περισσότερο χρειάζεται ειδική ενημέρωση (briefing)·
- η ρύθμιση ισχύος ταιριάζει στη διαμόρφωση και δεν είναι κατώτερη από το ελάχιστο που ορίζει το εγχειρίδιο λειτουργίας του αεροσκάφους·
- όλες οι ενημερώσεις (briefings) και οι λίστες ελέγχου έχουν ολοκληρωθεί·
- σε προσέγγιση ILS, το αεροσκάφος παραμένει εντός μίας κουκκίδας (dot) από τον localizer και το glideslope· σε προσέγγιση με κύκλωση, οι πτέρυγες είναι οριζόντιες στην τελική το αργότερο στα 300 ft πάνω από το αεροδρόμιο·
- μια ασυνήθιστη διαδικασία ή μια μη κανονική κατάσταση που απαιτεί απόκλιση από αυτά τα κριτήρια χρειάζεται ειδική ενημέρωση (briefing).
Και ο κανόνας που δίνει νόημα στη λίστα: μια προσέγγιση που δεν είναι σταθεροποιημένη στο ελάχιστο ύψος σταθεροποίησης, ή που παύει να είναι σταθεροποιημένη κάτω από αυτό, απαιτεί άμεση ματαίωση της προσέγγισης.
Γιατί έχει σημασία, ακόμη και στον κύκλο του αεροδρομίου
Το σημείωμα του FSF περιγράφει τους δύο τρόπους με τους οποίους μια προσέγγιση πάει στραβά. Στα ατυχήματα που μελετήθηκαν, οι χαμηλές και αργές προσεγγίσεις οδήγησαν σε απώλειες ελέγχου και, τις περισσότερες φορές, σε σύγκρουση με το έδαφος· οι ψηλές και γρήγορες, σε απώλειες ελέγχου, υπερβάσεις του τέλους του διαδρόμου και εξόδους από τον διάδρομο. Ανάμεσα στις αποκλίσεις που καταγράφει: ολόκληρη προσέγγιση στο ρελαντί επειδή το αεροσκάφος έφτασε πολύ ψηλά ή πολύ γρήγορα, διέλευση του κατωφλίου σε ύψος μεγαλύτερο από 50 ft, παρατεταμένη ισοπέδωση και επαφή πολύ μέσα στον διάδρομο.
Ο καθορισμός του ύψους σταθεροποίησης πριν από την προσέγγιση αλλάζει κυρίως την απόφαση. Στα 500 ft το ερώτημα δεν είναι πια «θα βγει;» αλλά «πληρούνται τα κριτήρια;». Η ματαίωση της προσέγγισης γίνεται προγραμματισμένος ελιγμός, όχι παραδοχή αποτυχίας. Ο EASA το λέει ευθέως: δεν είναι ντροπή να ματαιώσετε μια προσέγγιση. Συμβουλεύει επίσης να έχετε αρκετό καύσιμο για μια ματαιωμένη προσέγγιση και να την εξασκείτε, επειδή είναι κρίσιμη φάση της πτήσης.
Τι μπορεί να δείξει το αρχείο καταγραφής πτήσης
Πολλά αεροσκάφη συλλόγων καταγράφουν ήδη κάθε πτήση. Ένα Garmin G1000, για παράδειγμα, γράφει ένα αρχείο σε κάθε ενεργοποίηση στον φάκελο data_log της κάρτας SD της οθόνης πολλαπλών λειτουργιών του. Τα όργανα παρακολούθησης κινητήρα, άλλα αεροηλεκτρονικά και οι εφαρμογές ναυτιλίας αφήνουν επίσης αρχεία καταγραφής ή ίχνη GPS. Μετά την πτήση, η προσέγγιση μπορεί να διαβαστεί ξανά από αυτά.
Η δυσκολία είναι τα ύψη: ένα ελαφρύ αεροσκάφος δεν έχει ραδιοϋψόμετρο. Το ύψος πάνω από το αεροδρόμιο υπολογίζεται από το καταγεγραμμένο υψόμετρο, μείον το υψόμετρο του αεροδρομίου που διαβάζεται στο ίδιο αρχείο όσο το αεροσκάφος κυλά σε αυτό. Και τα δύο προέρχονται από την ίδια πηγή, οπότε μια λανθασμένη ρύθμιση του υψομέτρου αλληλοαναιρείται.
| Κριτήριο | Τι δείχνει το αρχείο καταγραφής |
|---|---|
| Τροχιά πτήσης | Το ίχνος στον χάρτη· σε καθοδηγούμενη προσέγγιση, οι αποκλίσεις πορείας και κατολίσθησης, αν τις καταγράφουν τα αεροηλεκτρονικά. |
| Ταχύτητα αέρος | Η ενδεικνύμενη ταχύτητα αέρος μεταξύ του ύψους σταθεροποίησης και του κατωφλίου. Ένα απλό ίχνος GPS δίνει μόνο την ταχύτητα εδάφους, την οποία αλλοιώνει ο άνεμος. |
| Ρυθμός καθόδου | Η καταγεγραμμένη κατακόρυφη ταχύτητα, ή αυτή που υπολογίζεται από το υψόμετρο. |
| Κλίση | Η γωνία κλίσης, όταν το αρχείο περιέχει τη στάση του αεροσκάφους. |
| Διαμόρφωση, ισχύς, λίστες ελέγχου | Σπάνια: η θέση των πτερυγίων καμπυλότητας και οι λίστες ελέγχου δεν υπάρχουν στα περισσότερα αρχεία· οι στροφές του κινητήρα, μερικές φορές. |
| Επαφή | Ο ρυθμός καθόδου και ο συντελεστής φορτίου κατά την επαφή· το σημείο επαφής σε σχέση με το κατώφλι, αν είναι γνωστή η θέση του διαδρόμου. |
Η μέθοδος έχει τρία βήματα. Επιλέξτε το ύψος σταθεροποίησής σας: 500 ft πάνω από το αεροδρόμιο σε πτήση VFR, ή αυτό της σχολής σας. Μεταξύ αυτού του ύψους και του κατωφλίου, σημειώστε τον μεγαλύτερο ρυθμό καθόδου, τη διαφορά μεταξύ της μεγαλύτερης και της μικρότερης ταχύτητας αέρος, και τη μεγαλύτερη κλίση στην κοντή τελική. Συγκρίνετέ τα με τα όριά σας και μετά κοιτάξτε την επαφή: εκεί που στοχεύατε, χωρίς αισθητό συντελεστή φορτίου;
Πτήση με την πτήση: αναζητήστε την τάση
Μια μεμονωμένη προσέγγιση λέει λίγα. Δέκα προσεγγίσεις στον ίδιο διάδρομο δείχνουν μια συνήθεια: ταχύτητα πάντα λίγο υψηλή στην τελική, ρυθμός καθόδου που ανεβαίνει κάτω από τα 300 ft, επαφές όλο και πιο μέσα στον διάδρομο. Παρακολουθήστε το ποσοστό των σταθεροποιημένων προσεγγίσεων μήνα με τον μήνα, και το κριτήριο που λείπει συχνότερα: αυτό είναι που πρέπει να δουλέψετε με τον εκπαιδευτή σας.
Μια ματαιωμένη προσέγγιση μετά από μια μη σταθεροποιημένη προσέγγιση δεν μετρά ποτέ ως αποτυχία: είναι ακριβώς αυτό που ζητούν τα κριτήρια. Για να μάθετε από αυτήν, αναπαραγάγετε την πτήση με τον εκπαιδευτή σας· ο τρόπος διεξαγωγής αυτής της ανασκόπησης είναι το θέμα του άρθρου μας Ανασκόπηση μιας πτήσης με τον εκπαιδευτή σας.
Πηγές
- FSF ALAR Briefing Note 7.1 — Stabilized Approach Flight Safety Foundation, Approach-and-landing Accident Reduction Tool Kit (Flight Safety Digest, August–November 2000) (στα αγγλικά)
- Loss of Control (LOC-I) in Approach and Landing EASA, general aviation safety pages (στα αγγλικά)
Κείμενα που διαβάστηκαν κατά την ημερομηνία του άρθρου. Για τους κανονισμούς, μόνο η επίσημη έκδοση είναι αυθεντική.